اصول مراقبتی ساز تنبک

تنبک یکی از رایج‌ترین و پرکاربردترین سازهای کوبه‌ای ایران است که طی همت و مساعدت استاد حسین تهرانی (پدر تنبک ایران) احیا و اصلاح شد. این ساز از چوب، فلز، سفال و فایبرگلاس ساخته می‌شود. تنبک، استوانه‌ای شکل است و به‌منظور نوازندگی، آن را روی پا می‌گذارند. به‌طوری‌که یک دست روی ساز و دست دیگر در کنار آن قرار می‌گیرد. پوست تنبک شامل سه ناحیۀ صوتی مرکز، میانه و کناره است که با ضربات مختلف در این سه ناحیه، اصوات مختلفی تولید می‌شود. در اجرا حرکات ساز تنبک از تمامی قسمت‌های دست و بندهای انگشتان استفاده می‌شود. از این لحاظ، دارای ظرافت‌های نوازندگی زیادی است. ساز تنبک در سه سایز کوچک، معمولی و زورخانه‌ای ساخته می‌شود. ضرب زورخانه از سفال ساخته می‌شود و ابعاد آن بزرگ‌تر بوده. ضمن آنکه جامی شکل است.

ساختمان ساز تنبک

اصول مراقبتی

• مواردی که در این قسمت بررسی می‌کنیم، اصولی مشترک بین سازهای، تنبک، داربوکا، جیمبی و آلات موسیقی مشابه است.
• ازجمله رفتارهای نوازندگی اشتباه برای این گروه، می‌توان به ضربات محکم و غیراصولی بر روی پوست و بدنه، استفاده از ابزارآلات غیراستاندارد برای تولید اصوات افکتی، سفت‌کردن بیش‌ازحد پیچ‌های کوک و… اشاره کرد.
• اگر برای اجرای یک قطعه، نیاز دارید که دو ساز کوبه‌ای مثل تنبک و داربوکا را روی یکدیگر بگذارید از قبل تمهیدات لازم برای جلوگیری از آسیب به بدنۀ آنها را درنظر بگیرید. مثلاً بهتر است از یک قطعه چرم برای جلوگیری از آسیب، خراش و سرخوردن دو ساز استفاده کنید.
• هرگز سازتان را از ناحیۀ پوست روی سطوح قرار ندهید. به‌این‌خاطر که وزن وارده بر روی پوست، موجب تغییر شکل آن می‌شود و ازطرف دیگر، موجب جذب رطوبت و تغییر دمای پوست می‌شود.
• از سازتان به‌عنوان میز، پایه یا نیمکت استفاده نکنید. قراردادن اجسام و نشستن روی ساز، باعث ایجاد انحناء در پوست و بدنه می‌شود (مراجعه به جلد اول مبحث فشارهای ممنوعه).
• پوست طبیعی (پوست بز، شتر، گوساله و…) استفاده شده در ساختار آلات موسیقی کوبه‌ای، بسیار حساس به تغییرات دمایی و رطوبت هستند و تغییر کشش می‌دهد. ممکن است بعد از ورود به یک محیط سرد یا گرم، صدای سازتان بم یا زیر شود. بهترین راه برای کنترل این موضوع، هم‌دماکردن ساز است؛ یعنی بعد از ورود به یک محیط جدید، ابتدا ساز را با کاور، چند دقیقه در همان شرایط قرار دهید، سپس فقط درب کاور را باز کنید. بعد از گذشت دقایقی می‌توانید ساز را از داخل کاور بیرون بیاورید.
• اگر پوست سازتان بوی نامطبوعی می‌دهد، احتمالاً پوست بز نر است یا دلیلش تازگی پوست است؛ می‌توانید آن را تعویض کنید.